Samuel Sarphati

In 1839 promoveerde Samuel Sarphati (1813-1866) in Leiden in medicijnen en vestigde zich in Amsterdam als arts. In Amsterdam zette hij zich in als medicus, hygienist en stedebouwer. Hij was oprichter van o.a. de Vereniging voor Volksvlijt, de Ned. Crediet -en Depositobank, de Nationale Hypotheekbank en de Nederlandsche Bouwmij.

Samuel Sarphati was oprichter van vele instanties:
1842 oprichter Nederlandsche Maatschappij ter bevordering der Pharmacie
1852 oprichter Vereniging voor Volksvlijt
1863 oprichter Nederlandsche Crediet- en Depositobank
1864 oprichter Nationale Hypotheekbank
1864 oprichter Nederlandsche Bouwmaatschappij
1866 oprichter Amstelhotelmaatschappij
1851-1866 Statenlid Provinciale Staten van Noord-Holland

Afkomst Samuel Sarphati

Samuel Sarphati werd op 31 januari 1813 in Amsterdam geboren uit een familie van Portugese joden die waarschijnlijk reeds aan het begin van de 17e eeuw vanuit Spanje naar Amsterdam waren gekomen. Zijn vader, Emanuel Sarphati, was handelaar in tabak. Hoewel de familie Sarphati niet erg bemiddeld was, werd de jonge Samuel toch in staat gesteld om te gaan studeren. Na in Amsterdam de Latijnse School te hebben bezocht, studeerde Sarphati van 1833 tot en met 1839 medicijnen in Leiden. Op 2 juni 1839 werd zijn academische studie afgesloten met een promotie.

Na zijn promotie vestigde hij zich als geneesheer in Amsterdam. Zijn druk bezochte praktijk bracht hem in contact met de gevolgen van de slechte hygiënische toestanden die destijds in Amsterdam heersten, met name in de arme buurten van de stad. Mede daarom zette Sarphati zich in om maatregelen ter verbetering van de hygiëne tot stand te brengen. Zo speelde hij een belangrijke rol in de totstandkoming van de vuilnisophaling in 1847. Tot de vele initiatieven op het gebied van volksgezondheid, industrialisatie, onderwijs en stedenbouwkundige ontwikkeling die sarphati ontplooide of waarbij hij betrokken was behoorden de oprichting van een openbare handelsschool in 1845, de oprichting van de Vereeniging voor Volksvlijt, samen met A.C. Wertheim in 1852, de oprichting van een broodfabriek in 1855,en zijn betrokkenheid bij de totstandkoming van het Amstelhotel. Naast de initiatieven die hij als particulier ontplooide, had hij ook zitting in de Provinciale Staten van de provincie Noord-Holland. De meest in het ooglopende erfenis van Sarphati is ongetwijfeld die van zijn stedenbouwkundige plannen. Kern van die plannen was het in 1864 geopende Paleis van Volksvlijt op het Frederiksplein in Amsterdam. Dit Paleis en de buurt eromheen waren geïnspireerd door toentertijd toonaangevende wereldsteden als Londen en Parijs. Sarphati werd soms vergeleken met Haussmann, die in het midden van de negentiende eeuw het aanzien van Parijs had veranderd. Ook het Amstelhotel maakte deel uit van de door Sarphati geïnitieerde stedenbouwkundige vernieuwingen.

Samuel Sarphati sterft

Sarphati heeft de voltooiing van dit gebouw echter niet meer mee mogen maken. Hij overleed, 53 jaar oud, op 23 juni 1866. Twintig jaar later, bij de onthulling van het Sarphatimonument in het Sarphatipark sprak A.C. Wertheim de volgende woorden: Hij stierf als Mozes met het Beloofde land voor oogen, en zijn lijkzang werd het morgenlied van het ontwakend en verjongd Amsterdam. De dood was hem bijna een toevlucht; zeker werd ze hem ene verheerlijking.